De uitdaging: park ontwerpen rond een beschermd monument
De Heirbrug-molen en de omgeving errond zijn aangeduid als beschermd stadsgezicht. Dat legt beperkingen op aan wat je als ontwerper kan doen — je kan niet zomaar paden trekken, grondwerk uitvoeren of nieuwe gebouwen optrekken. Tegelijk is er de vraag vanuit de buurt naar een aantrekkelijke, levendige publieke ruimte. Het ontwerp van Davy Van Laere Groeninzicht moest beide verzoenen: respect voor het erfgoed én een bruikbaar wijkpark voor de 21ste eeuw.
De oplossing: zes functies in één park
Het park combineert op elkaar aansluitende programma-onderdelen:
Amfitheater voor kleine evenementen. Een natuurlijk grondwerk dat zich leent voor concerten, voordrachten of buurtinitiatieven zonder aan de historische context afbreuk te doen.
Houten vlonderpad. Een pad dat op maaiveldhoogte boven de bodem zweeft en zo de wortelzone van bestaande beplanting respecteert. Technisch en esthetisch een slimme keuze op een beschermde site.
Natuurlijk speelparcours. Speelelementen gemaakt van natuurlijke materialen, geïntegreerd in het park zonder de klassieke plastic speeltoestellen.
Samentuin 't Bonenveld. Een zone waar buurt- en stadsbewoners op een eigen of gedeeld perceel groenten en fruit kunnen telen. Voor de stad is dit een laagdrempelige manier om burgers actief bij het park te betrekken.
Pluktuin. Een publiek toegankelijke zone waar passanten op termijn fruit en vruchten kunnen oogsten. Een slimme formule om biodiversiteit en eetbare natuur te combineren.
Wadi's voor waterinfiltratie. Verlaagde zones die regenwater opvangen en lokaal laten infiltreren in plaats van af te voeren via de riolering. Ze zien er aantrekkelijk uit en versterken de natuurlijke speelzone.
Extensief maaibeheer: kostenbesparend én goed voor biodiversiteit
Een van de meest interessante keuzes in dit project is de bewuste inrichting voor extensief maaibeheer. Door het park zo te ontwerpen dat grote delen slechts een of twee keer per jaar gemaaid hoeven te worden, daalt de onderhoudslast voor de stad en verhoogt tegelijk de biodiversiteit. Bloemrijke graslanden, insectengemeenschappen en bodemleven hebben baat bij een maai-regime dat rekening houdt met bloei- en zaaicycli.
Deze ontwerpkeuze verklaart mee waarom de aanlegkosten per m² zo laag konden blijven: er werd niet geïnvesteerd in intensieve beplanting die jaarlijks veel onderhoud vraagt, maar in een robuuste basis die zichzelf voor een groot deel in stand houdt.
Wat kan jouw gemeente hieruit leren?
Drie overdraagbare lessen uit het Heirbrug Molenpark:
1. Beschermd erfgoed is geen obstakel. Een beschermd stadsgezicht is eerder een ontwerpkader dan een blokkade. Door vroeg met Onroerend Erfgoed af te stemmen en technische oplossingen te kiezen die de site respecteren (vlonderpaden, extensieve grondwerken), kan je veel realiseren.
2. Multifunctionaliteit verhoogt het draagvlak. Door zes functies in één park te combineren — amfitheater, speeltuin, samentuin, pluktuin, rustzones, waterbeheer — bedien je verschillende doelgroepen tegelijk. Dat vergroot het draagvlak bij de bevolking en bij politieke besluitvormers.
3. Ontwerp voor het beheer, niet tegen het beheer. Door vanaf de start te kiezen voor extensief maaibeheer, bleven de investeringskosten én de onderhoudskosten laag. Beheerkost wordt vaak onderschat in projectfases — reken het mee vanaf het ontwerp.
Erkenning
Tweede plaats in de categorie ‘Wijkparken’ tijdens de Openbaargroen-awards 2023
FAQ: veelgestelde vragen
- Waar ligt het Heirbrug Molenpark?
Aan de Heirbrugstraat 160 in Lokeren, rondom de beschermde Heirbrug-molen. - Wie ontwierp het park?
Davy Van Laere Groeninzicht, met beheer door Stoop Projects BV. - Wat kostte de aanleg?
€ 268.311 voor 10.050 m² — ongeveer € 27 per vierkante meter. - Wat maakt dit park ecologisch bijzonder?
Het ontwerp voor extensief maaibeheer, de wadi's voor waterinfiltratie, en de combinatie van samentuin en pluktuin. - Is het park vrij toegankelijk?
Ja, het is een publiek wijkpark met vrije toegang.
