De uitdaging: een grijze onderdoorgang met strenge beperkingen
Onder een verhoogde spoorbrug bestaan drie problemen die gewone beplanting uitsluiten: te weinig licht, omdat de brug het zonlicht grotendeels tegenhoudt. Te weinig water, omdat regen zelden doordringt onder het brugdek. En visuele bekommernissen, omdat de zichtlijnen tussen de pijlers en onder de brug om veiligheidsredenen open moeten blijven.
Vijf jaar lang vroegen bewoners van de Spoorweglaan en omliggende straten het stadsbestuur om iets aan deze grijze plek te doen. Het was dus geen top-down initiatief van de stad, maar een burgerinitiatief dat uiteindelijk beleidsruimte kreeg. In 2020 kreeg Sint-Niklaas een Vlaamse subsidie voor vergroening en daarmee kon GR&OM bv aan de slag met het ontwerp.
De oplossing: water lokaal opvangen om een ecosysteem te creëren
De sleutel van het project zit in het waterbeheer. Door regenwater lokaal op te vangen en via infiltratiezones te verspreiden — in plaats van het klassiek af te voeren — ontstaat onder de brug een groeizone die water vasthoudt. Ook in droge periodes blijft er voldoende bodemvocht om planten in leven te houden.
Op die waterbasis komt een zorgvuldig geselecteerd plantenassortiment. Het ontwerp kiest voor soorten die zich aanpassen aan schrale omstandigheden, aangevuld met inheemse planten die de biodiversiteit versterken. Het resultaat: een levend ecosysteem dat kikkers, libellen en spontane beplanting aantrekt op een plek waar veertig jaar lang niets groeide.
Op de massieve brugpijlers werden klimhulpen en klimplanten voorzien, waardoor de verticale oppervlakken ook deel worden van de groene corridor. Tussen de zebrapaden slingert een wandelpad dat uitnodigt om ondanks de ligging onder een brug even te verwijlen.
Natuur en kunst in één ruimte
Project 33 is expliciet een groenblauwe as: de combinatie van water en groen bepaalt de identiteit. Maar de ontwerpers voegden nog een derde laag toe: kunst. Onder de brug komen spontane beplanting, fauna en kunstinstallaties samen. Dat maakt de plek niet alleen ecologisch interessant maar ook cultureel relevant — en dat verhoogt het draagvlak bij voorbijgangers die anders misschien sceptisch zouden zijn over 'nog een park'.
Wat kan jouw gemeente hieruit leren?
1. 'Onmogelijke' plekken hebben vaak het grootste potentieel. De plekken waar bewoners het meest last van hebben — donkere onderdoorgangen, verwaarloosde hoeken, industriële randen — krijgen meestal geen aandacht omdat ze "moeilijk" zijn. Maar precies daar levert een ingreep het meeste zichtbaar resultaat op, en precies daar is de bewonersvraag het sterkst.
2. Waterbeheer is de sleutel bij beperkte regenval. Onder een brug kan je geen dauw en regen verwachten. Door regenwater dat elders op het dak of de omgeving valt actief te leiden naar infiltratiezones, creëer je een microklimaat waar planten kunnen overleven. Deze techniek is overdraagbaar naar andere schaduwrijke plekken in steden.
3. Burgerinitiatieven verdienen een opvangkanaal. Project 33 ontstond doordat bewoners vijf jaar lang aandrongen. Een gemeente die een structureel aanspreekpunt heeft voor dit type voorstellen — gecombineerd met kennis over beschikbare Vlaamse subsidies — kan zulke projecten sneller realiseren.
4. € 93 per m² is niet duur voor een moeilijke plek. Op het eerste gezicht is dit project per m² duurder dan een klassiek wijkpark. Maar voor een locatie met dit niveau van technische uitdaging (infiltratie, schaduwbeplanting, klimhulpen op pijlers) is € 550.000 een redelijke investering — zeker als je het vergelijkt met de kosten van niets doen aan een plek die bewoners al decennialang als probleem ervaren.
Erkenning
Derde plaats in de categorie ‘Groen(blauwe) ader’ tijdens de Openbaargroen-awards 2024
FAQ: veelgestelde vragen over vergroening onder de spoorbrug: Project 33 in Sint-Niklaas
Wat is Project 33? De vergroening van de ruimte onder de verhoogde spoorbrug aan de Spoorweglaan in Sint-Niklaas, gerealiseerd tussen 2020 en 2024.
Hoe is het ontstaan? Als burgerinitiatief: bewoners vroegen vijf jaar lang om actie, tot Sint-Niklaas in 2020 een Vlaamse subsidie voor vergroening kreeg.
Hoe groeien planten onder een brug? Door regenwater lokaal op te vangen en via infiltratiezones te verspreiden, ontstaat een voedingsbodem. De plantkeuze richt zich op soorten die zich aanpassen aan lage lichtinval.
Wat kostte het? € 550.000 voor 5.900 m² (≈ € 93/m²), gefinancierd via een Vlaamse vergroeningssubsidie.
Wie ontwierp het? GR&OM bv, samen met de dienst Beheer openbaar domein van de stad.
