De uitdaging: een wegenwerkproject gebruiken voor klimaatambitie
Bij veel gemeenten blijven wegenwerken technisch werk: oude riolering vervangen, nieuwe toplaag leggen, eventueel het voetpad vernieuwen. Het gemeentebestuur van Wommelgem zag in de geplande heraanleg van Ternesselei en Dasstraat een kans om fundamenteel te herdenken. Niet "hoe maken we de straat opnieuw", maar "hoe maken we de straat toekomstbestendig".
Die shift van mindset is de eerste les van dit project. Het werkte hier niet omdat er een apart ecologisch budget was, maar omdat de klimaatambitie werd ingebouwd in het reguliere wegenwerkprogramma — waar de grote budgetten sowieso al liggen.
De oplossing: vijf ontwerpkeuzes die samenhangen
1. Voetganger en fietser centraal, auto te gast. In plaats van de klassieke hiërarchie (breed rijvak, smalle stoep) is de volgorde omgekeerd. De auto mag nog altijd door, maar is duidelijk niet de hoofdgebruiker. Dat verandert de dynamiek van de straat: snelheden dalen, sociale interactie stijgt.
2. Slingerend wandelpad door brede groenberm. Geen rechte stoepen, maar een wandelpad dat slingert door een brede groenberm. Dat is niet alleen esthetisch — het vertraagt het langslopen, creëert ontmoetingsplekken en biedt ruimte voor beplanting die anders niet zou passen.
3. Klimaatbestendige plantkeuze als primair criterium. Bij de selectie van beplanting was klimaatbestendigheid het hoofdcriterium. De planten moeten droogte, hitte en stedelijke stressfactoren kunnen verdragen. Naast de esthetiek leveren ze ecosysteemdiensten: waterinfiltratie, luchtzuivering en temperatuurregulatie.
4. Waterdoorlatende materialen waar mogelijk. Opritten, parkeerplaatsen en middenbermen zijn uitgevoerd in waterdoorlatende materialen. Bijzonder interessant: oude kasseien kregen een tweede leven met bredere voegen, zodat ook gerecupereerde materialen waterpasserend werden. Dat is een slimme combinatie van circulair hergebruik en waterbeheer.
5. Geen goten en kolken, maar directe afwatering naar wadi's. De straat wordt niet gedraineerd via traditionele straatkolken. In plaats daarvan watert ze rechtstreeks af naar wadi's, infiltratiezones en groenbermen. Bij zware regenval zorgen zorgvuldig geplaatste grachtinlaten ervoor dat overtollig water naar een infiltratieriool kan afvloeien. Dat betekent: bij normale regenval blijft al het water ter plaatse; bij extreme regen is er een veiligheidsnet.
Wat kan jouw gemeente hieruit leren?
1. De grootste kansen zitten in reguliere wegenwerkbudgetten. Elk wegenwerkproject dat op de planning staat is een kans om klimaatambitie in te bouwen. Wacht niet op aparte subsidies — integreer de ambitie in het basisbudget dat sowieso beschikbaar is.
2. Waterdoorlatende materialen zijn in 2026 standaardtechnologie. Tien jaar geleden waren ze een niche - vandaag zijn ze bewezen, beschikbaar en niet meer duurder dan klassieke oplossingen. Wie vandaag nog ondoorlatende verharding legt, doet dat uit gewoonte, niet uit noodzaak.
3. Oude kasseien recycleren is een circulair en waterbeheer-antwoord tegelijk. Veel gemeenten beschikken over kasseien die bij oudere heraanleg worden uitgegraven en opgeslagen. Door ze met bredere voegen opnieuw te leggen, recupereer je materiaal én creëer je een waterdoorlatend oppervlak. Dubbele winst.
4. 'Geen goten' is een statement. Door expliciet te kiezen voor geen straatkolken, dwing je jezelf om het hele watersysteem rond infiltratie te ontwerpen. Dat is een radicalere keuze dan "wadi's toevoegen bij een klassieke straat" en levert daarom ook radicalere resultaten op.
5. Slingerende paden en brede bermen zijn laaghangend fruit. Het zijn ontwerpelementen die weinig extra kosten maar veel sfeer- en gebruiksverschil maken. In elke straatheraanleg zijn ze te overwegen.
Erkenning
Eerste plaats in de categorie ‘Tuinstraten’ tijdens de Openbaargroen-awards 2024
Label ‘PLUSgroen’ tijdens de Openbaargroen-awards 2024
Label ‘Klimaatbestendig project’ tijdens de Openbaargroen-awards 2024
FAQ: veelgestelde vragen over de Toekomststraat
Wat is de Toekomststraat? De klimaatbestendige heraanleg van de Ternesselei en Dasstraat in Wommelgem tot één integrale tuinstraat.
Wat is een tuinstraat? Een straat waar voetganger, fietser en groen centraal staan en de auto te gast is, met waterdoorlatende materialen, wadi's en brede groenbermen.
Hoe wordt regenwater beheerd? Zonder traditionele goten of kolken. Het water stroomt rechtstreeks naar wadi's, infiltratiezones en groenbermen, met een infiltratieriool als veiligheidsnet bij zware regen.
Welke waterdoorlatende materialen werden gebruikt? Waterdoorlatende verharding op opritten en parkeerplaatsen, plus oude kasseien met bredere voegen.
Wat kostte het? €4.210.000 voor 19.500 m² — ongeveer €216 per vierkante meter.
